Uluslararası gençlik buluşmasında ikinci kuşak göçmenlerin karşılaştıkları sorunlar, yasal çerçeve, muhafazakar politikaların, medyanın ve ön yargıların ürettiği sıkıntılar formal olmayan öğrenme yöntemleriyle (tartışmalar, atölyeler, performanslar ve oyunlar) ele alındı; Derya Durmaz’ın rol aldığı Mülteci isimli filmin gösterimi yapıldı; Atina sokaklarına çıkıp insanlara göçmenlikle ilgili sorular sorularak farkındalık arttırılmaya çalışıldı. Buluşmada yoğunlukla 16-25 yaş arasındaki gençler yer aldılar. Festival kısmında ise Romanyalı katılımcılar Romanya vatandaşlığına başvuran bir göçmenin geçtiği aşamaları, festival alanına kurdukları dokuz odalı yerleştirme ile festival ziyaretçilerine yaşattılar. İtalyan ve İspanyol katılımcılar kendi ülkelerinde gerçekleştirdikleri video atölyelerinin çıktısı olan videoların gösterimini yaparken; İtalya’dan diğer ortak grup göçmen gençlerle seslendirdikleri şarkılardan örnekler sundular. Yunanistan ekibi ise yine ikinci kuşak göçmen gençlerin de katılımcısı olduğu doğaçlama tiyatro çalışmasını sergilediler.  Tüm bu çalışmalar hem katılmcılarına hem de festival ziyaretçilerine göçmenlik konusuyla ilgili yargılarını ve bilgilerini gözden geçirme ve sorgulama imkanı sundu; insanları geldikleri yere veya görünüşlerine göre nitelemek ve yaşadıkları sorunları tanımlamaya çalışmak yerine, herkesin kedisini eşit ve özgürce ifade edip var olabileceği koşulların oluşumuna katkıda bulunmanın daha anlamlı olduğu sonucuna varmamıza vesile oldu. Festivalin Hangar’a diğer katkısı sanatın sosyal içerilme gibi konularda ne kadar etkili bir araç olduğunu kavramamızı ve bundan sonra yapılacak sanatsal ve sosyal çalışmaları birleştiren uluslararası projelere uygun ortaklar bulmamızı sağlamaktı.

Ana malzeme olarak  strafor kullanılarak yapılan atölyenin amacı bu malzemenin üzerine papier mache tekniği uygulayarak tiyatro, tv, ve reklam sektöründe kullanılan dekorun nasıl yapıldığının öğretilmesiydi.Katılımcılara ülkelerinde en çok sevdikleri ve en özledikleri şey neyse onu straforun üzerine aktarıp, içinden nasıl çıkartılacağı gösterildi.Bunun için önce üç boyutlu görüntü her bir yüzeye çizildi ve falçata, tel fırça yardımıyla figür ortaya çıkarıldı. Zımparalanarak yüzey pürüzsüzleştirildikten sonra papier mache tekniği uygulandı.İki aşamalı zor bir atölye sürecinde hangar ekibinin katklıları büyüktü, hepsine ayrı ayrı teşekkür ederim.20 katılımcıyla gerçekleştirilen atölyenin boyama kısmı da  eğlenceli ve başarılı sonuçlar ortaya çıkardı. Ortaya çıkan ürünler ilk defa böyle bir atölye çalışması içinde yer alan kişilerin yapabileceğinin en iyisiydi.İşler festivalde bir sergiyle görücüye çıktı.Serginin kurulması ve işlerin görünürlülüğünün tam olarak yansıtılması biraz sancılıydı ama sonuç olarak beğeniyle karşılanıp, işlerle tekrar bir sergi yapılması gibi sevindirici bir fikir ortaya çıktı. Ancak katılımcıların işlerini alıp ülkelerine götürmek istemesi daha  da sevindiriciydi.

Atölyede öncelikle piktogramın tarihçesini, amacını, kullanım alanlarını, ve varyasyonlarını içeren minik bir projeksiyon sunumuyla aktarılmasının  ardından direkt olarak beyin fırtınası aşamasına geçildi. Amaç; göçmen, mülteci, sığınmacı olmak gibi kavramları semboller üzerinde tartışmak ve okuyucuya bu kavramlarla ilgili mesajlar vermekti. Piktogram resimle yazı yazmaktır, dilleri umursamadan konuşmaktır. Bu kadar dilli ve etnik yapı açısından bu kadar zengin bir festivalde içimizdekileri piktogramlara dökelim dedik ve sanırım bi’şeyler anlatmayı başardık. İsteyen kartonları keserek, isteyen markörlerle eskizler çizerek göçmenlik üzerine mutlu mutsuz birçok konuyu önceden hazırlanmış A3 ve A4 formatındaki kağıtların içindeki kare yuvarlak ve üçgen çerçevelere yerleştirdi. Kimi eski evlerini geri isyeten filistin halkını kimi de, kendine yepyeni bir kapı açan göçmenlik karşısında döktüğü mutluluk gözyaşlarını tartıştı. Atölye iki etapta gerçekleşti: Birincisi Katılımcıların anlatmak istedikleri konuyu sadeleştirip mesaj haline getirip piktograma dönüştürmesi; ikincisi ise  katılımcıların üretilen piktogramlar hakkında yorum yapıp, konunun iyi sembolize edilip edilmediğini tartışması ve konuyla ilgili yeterli bilgi yoksa vurgulanan sosyal durumun açıklanması idi.

Sergi Aşaması: Gelişi güzel eskizler haricinde ortaya çıkan 22 temel iş mukavvalar üzerine yapıştırılarak, havada duruyor etkisi yaratmak amacıyla misinalarla asıldı. Atölye işleri festival boyunca iki gün teşhirde kaldı ve sergi alanına bırakılan boş piktogram çerçeveleri sergi ziyaretcileri tarafından dolduruldu. Bunu görmek inanılmaz mutluluk vericiydi.

ONLARIN İNSAN OLDUĞUNU NE ZAMAN UNUTTUK?

Yıl 2008. 20 Haziran Dünya Mülteciler Günü nedeniyle Türkiye’deki mültecilerin sorunlarına dikkat çekmeyi amaçlayan bir TV spotu hazırlanıyor. Spotta konuya halkın ilgisini çekebilmek amacıyla ünlüler yer alıyor, mülteci meselesiyle ilgili birkaç söz söylüyor. Sloganlardan biri “Unutmayalım ki onlar da insan”…. Mültecilerin, göçmenlerin, kendi ülkesinde yerinden edilenlerin, vatansızların da “insan” olduklarını ne zaman unuttuk? Ne zaman, nasıl bunun bir ünlünün ağzından bize hatırlatılmasına ihtiyaç duyar hale geldik?

Göç olgusu yazılı  tarihin de öncesindeki zamanlardan beri hayatın bir parçasıyken, kişisel tarihlerimizde yeteri kadar geriye yolculuk ettiğimizde hepimizin bulunduğu topraklara başka yerlerden geldiği aşikarken, nasıl bu olguya bu derece yabancılaşabildik?

Günlerce aç susuz güvenli topraklara ulaşabilmek için ölüme direnen insanları gerisin geri açık denize iten sahil güvenlik görevlisi onların insan olduğunu nasıl unuttu?

Geldiklere yere geri dönmek istemeyen göçmenlere Guantanamo esirlerine uygulananları aratmayan sertlikte tüm vücut kelepçesiyle hareketsiz hale getirmek gibi yöntemler uygulayan AB sınır muhafızları onların insan olduğunu ne zaman unuttu?

ABD sınırlarında, Akdeniz, Fransa kıyılarında röntgen ışını ve termal görüntüleme sistemleriyle gemi depolarında, tır kasalarında yolculuk eden insanları tespit eden görevliler; röntgen filmleri üzerinde et yığınından bir insan öbeği saptayınca duydukları başarılmış görev gururu onları hiç mi kendilerine yabancılaştırmıyor?

Göçmenleri, kimi zaman mültecileri ceza evlerini aratmayacak sıkılıkta güvenlik önlemlerinin alındığı  merkezlerde kilit altında tutan, Avrupa sınırlarına dayanan mülteci ve göçmenleri mültecilerle ilgili 1951 Cenevre sözleşmesini dahi imzalamamış, yani onlara hiçbir hak tanımayı vaat etmeyen Libya gibi Kuzey Afrika ülkelerinde oluşturulacak kamplara göndermeyi ve sorunu kendi ellerini kirletmeden çözmeyi tasarlayan politikacılara, bürokratlara hangi sistem, hangi dünya görüşü onların insan olduğunu unutturdu?

Günümüzde 200 milyon insanın vatanının dışında yaşadığı tahmin ediliyor. Bitmeyen savaşlar, ekonomik krizler, iklim değişiklikleri ise insan olduklarını  unuttuğumuz bu insanların sayısının değil azalmak, giderek daha da artacağının habercisi.

Zulümden, insan hakları  ihlallerinden kaçan mülteciler ve ekonomisi zayıf, kaynakları  sömürülmüş, kötü yönetilen, gelişmemiş ülkelerdeki zorluk ve belirsizlikten kaçan göçmenler her gün daha insanca bir yaşam umudu uğruna zorlu ve tehlikelerle dolu bir yolculuğa çıkıyor. Savaşlardan toplu halde kaçıp en yakın ülkenin sınırlarına dayananlar alelacele kurulan mülteci kamplarında şanslılarsa en temel ihtiyaçlarını ancak giderebilerek çadırlarda, derme çatma kulübelerde hayatta kalma çabası veriyor. Bireysel yada küçük gruplar halinde kaçanların pek çoğu açık denizlerde boğuluyor, köpek balıklarına yem oluyor, ABD sınırlarında dikenli tellere takılıyor, artık “Avrupa Kalesi” diye anılan AB’nin “surlarına” çarpıyor. İçlerinden iltica başvurusu yapmayı başarabilenler kabul merkezlerine yerleştiriliyor, numaralanmış bir dosya haline gelip tekrar “insan” olabilmenin savaşına başlıyor. Mülteci olmayanlar hapishaneyi aratmayan merkezlerde kilitli kapılar ardında, akıbetlerinden habersiz korku içinde geri gönderilecekleri günü bekliyor.

Ulaşılmak istenen ABD, Avustralya, Kanada gibi ülkeler göçmenlerin alın teriyle inşa edilmişken, Avrupa’dan çok değil daha yarım yüzyıl önce baskı  ve güçlüklerden kaçmak isteyen 180 bin İspanyol gemilerle Güney Amerika’ya kaçmışken bu hafızasızlaşma neden?

Gerçek olan bir şey var ki insanlar tarihin en eski dönemlerinden beri göç ettiler. Savaşlar, kaynak kıtlığı, adaletsizlik var olduğu sürece de göç etmeye devam edecekler ve gözlerimizin ve hafızalarımızın önüne perde indirmek bu gerçeği ortadan kaldırmayacak. Tek çare konforlu coğrafyalarında, dünyalarında dosyalar üzerinden insan hayatlarının rotasını çizenlere bir an önce “ötekinin” de, ve belki daha da önemlisi kendisinin de “insan” olduğunu hatırlatmak…

Derya Durmaz

Oyuncu / İnsani Kalkınma Derneği Başkanı

Legal Status of 2nd Generation Immigrants in Turkey

Atölyenin kolaylaştırıcılığını görsel tasarım ve grafik bölümü mezunu Ayşegül Kantarcı üstlendi. Çalışma piktogramın tarihçesini anlatan bir sunum ve değişik piktogram örneklerinin sunulması ile başladı.  Ayşegül piktogramı nasıl uygulabileceğimizi katılımcılara açtıktan sonra vermek istediğimiz mesajı belirlemek için tartışmayı başlattı. Beyin fırtınasının ardından kolaylaştırıcımızın yardımıyla herkes vermek istediği mesajı resim diliğiyle kağıda döktü.